Historia wsi Buszkowy

Pierwsze wzmianki historyczne dotyczące wsi Buszkowy (niem. Buschkau) pochodzą z dokumentu datowanego na 20.03.1484 r. w Tczewie, w którym to dokumencie Jan Bajerski, wojewoda pomorski, skarży się gdańszczanom na bezprawne uprowadzenie Krzysztofa Lniskiego z jego majątku Przewóz, do Gdańska. Wymieniony w nim zostaje Jurge von Byeschaw - Jerzy, rycerz pomorski (dokument ten znajduje się w Archiwum Państwowym w Gdańsku, ul. Wały Piastowskie 5, pod sygnaturą 300D,57, nr 41). Wnioskować więc można, że w XV wieku Buszkowy były wsią szlachecką, zamieszkałą przez rodzimą szlachtę pomorską.

W 1598 r. zbudowano zbór ariański we wsi, w dobrach prywatnych. Zbór ten przetrwał do lat dwudziestych XVII w., do czasów kontrreformacji. W 1648 r. właścicielem wsi Buszkowy (niem. Buschkau) był pan Arciszewski. Jego majątek, wraz z folwarkiem Lenzberg i Papenwinkel, liczył 670 ha.

W 1899 r., według statystyk, w Buszkowych Górnych (niem. Ober Buschkau) i w przyległych miejscowościach: Kozia Góra, Lenzberg, Papenwinkel, Rębisko i Wippich, zamieszkiwały ogółem 584 osoby, w tym Kaszubów katolików 177 oraz Niemców katolików 41 i 366 Niemców ewangelików. Natomiast w Buszkowych Dolnych, z przyległościami Lenzberg i Wippich, mieszkało 199 ludzi, w tym Kaszubów katolików 60 oraz Niemców katolików 15 i 124 Niemców ewangelików.

Wsie Buszkowy Dolne i Górne należały w owych latach do parafii pręgowskiej.

Zespół dworsko-folwarczny

Zespół folwarczny stanowi dominantę w krajobrazie na tle otaczających pól. Obiekty folwarczne ustawione są wzdłuż granicy wschodniej i zachodniej założenia. Do zespołu prowadzą trzy wjazdy: główny od południa, przez byłą kolonię mieszkalną pracowników folwarcznych. Wjazd ten podkreślają dwa stare słupy bramowe - ceglane, otynkowane i związany z nimi odcinek muru z kamienia łamanego (od strony części dworskiej) oraz trzy kasztany przed bramą, na skwerze. Drugi wjazd od strony północno - zachodniej, bezpośrednio z głównej drogi dojazdowej do wsi, poprzedzony jest aleją lipową i ma charakter gospodarczy.

Trzeci wjazd od wschodu jest typowym wjazdem gospodarczym na tereny pól uprawnych i łąk. Systemem wodnym, obsługującym dawny folwark, była długa fosa ciągnąca się z centrum dziedzińca, a następnie wzdłuż północnej i wschodniej granicy założenia, do byłej części dworsko - parkowej.

Obecnie, z dawnej fosy w centrum dziedzińca, pozostał wyschnięty rów, obrośnięty krzakami i wysokimi topolami. Wschodni odcinek fosy został częściowo zasypany, tworząc dwa stawy: jeden - większy (sąsiadujący z chlewnią), obrośnięty topolami i krzewami oraz drugi - mniejszy, w pobliżu tylnej elewacji magazynu zbożowego. Elementem zabytkowym jest również pozostałość po parku dworskim, który znajdował się tuż, przy dziś już nieistniejącym, budynku dworu, od strony wschodniej. Zachodnią stronę założenia tworzy zwarty (poprzez dobudowanie łączników) kompleks utworzony ze stodoły, stajni i obory (obecnie wszystkie te budynki stanowią zespół chlewni).

Dawny budynek stajni zachował w swoich elewacjach wyraźne dowody wcześniejszego użytkowania - widoczne, metalowe obręcze, służące do wiązania koni. Pozostałości dawnych zdobień elewacji tj. gzyms schodkowy na szczycie i gzyms wieńczący lica nadproży byłych otworów okiennych i drzwiowych, pozwalają odtworzyć niegdysiejszy wygląd budynku. Dawna obora wybudowana została z kamienia łamanego i polnego, uzupełnionego, w sposób plombowy, cegłą. W ścianach elewacji bocznych znajdują się oryginalne otwory okienne, w ścianach szczytowych wszystkie otwory zamurowano.

Wschodnią część założenia tworzą: zabytkowy, dobrze zachowany magazyn zbożowy z połowy XIX w., który nie zmienił swojego przeznaczenia oraz budynek chlewni (dawniej prawdopodobnie owczarnia). Dawny układ folwarku pokazany jest na mapie Schroetter'a z przełomu XVIII i XIX w.

Na terenie założenia folwarcznego znajdują się także obiekty współczesne, takie jak budynek z warsztatem i budynek wagi. We wsi Buszkowy Dolne zachował się ponadto dwojak z dawnej kolonii mieszkalnej pracowników folwarcznych z końca XIX w., który dziś pełni funkcję mieszkalną.

Czytelny jest układ majątku, mimo braku budynku dworu, który został rozebrany w 1973 r. i pomimo dobudowy nowych budynków.

źródło: www.kolbudy.pl